Oude patronen doorbreken, verander het script

Oude patronen doorbreken is een van de moeilijkste uitdagingen in persoonlijke ontwikkeling. Hoe vaak herhaal je dezelfde gedragingen, reacties of gedachten dag in, dag uit? Ondanks dat we weten dat bepaalde gewoontes ons niet dienen, blijven we vaak vastzitten in dezelfde groef - als een grammofoonplaat met een kras.

"Je denkt dat het aan de ander ligt? Spoileralert! Het zit in jou."

Dat rotgevoel? Het lijkt misschien te komen door die ene collega, je partner of de drukte op je werk. Maar laten we eerlijk zijn — het zit dieper dan dat. Wat je voelt, wordt veel vaker gestuurd door wat er zich in je hoofd afspeelt: de verhalen die je jezelf vertelt, de aannames die je doet, en de overtuigingen die al jaren met je meereizen. En die zijn zelden vers of actueel — die zijn oud, ingesleten en stammen uit een tijd waarin jij nog niet eens wist hoe je veters moest strikken. Het is tijd om deze oude patronen te doorbreken.

De meeste van die gedachtepatronen zijn namelijk al ontstaan toen je nog niet eens goed wist hoe de wereld werkte. In je jeugd leerde je – vaak onbewust – wat ‘veilig’ was. Wat liefde opleverde. Wat je beter kon vermijden. Daar paste je je gedrag op aan. En dat aanpassingsmechanisme? Dat is uitgegroeid tot je automatische piloot. Handig toen. Maar nu? Remt het je.

Van automatische piloot naar het doorbreken van oude patronen

Misschien heb je al tig keer geprobeerd om dat patroon te doorbreken. Je hebt goede voornemens, zelfhulpboeken, misschien zelfs therapie. En toch… val je weer terug. Dat komt omdat je brein houdt van voorspelbaarheid. En zolang jij onbewust blijft van de onderliggende angst — afwijzing, verlies van controle, niet goed genoeg zijn — blijf je reageren zoals je altijd deed.

In dit artikel gaan we de diepte in. Niet zweverig, maar wél eerlijk. We duiken in de oorsprong van jouw gedrag. We kijken naar die oude pijn die je misschien liever negeert — en precies daarom jou nu nog steeds stuurt. En we reiken je tools aan om dat script te herschrijven. Zodat je niet langer wordt geleefd door oude verhalen, maar leert leven op jouw voorwaarden.

Klaar om het aan te kijken?

Welke oude patronen mag jij eindelijk doorbreken?

Iedere dag lopen we er onbewust tegenaan: patronen die ons kleiner houden dan we werkelijk zijn. Diezelfde oude groef waar de naald steeds in blijft hangen. En het gekke is… vaak hebben we het zelf niet eens door. Het voelt als ‘zo ben ik nou eenmaal’ – maar ondertussen saboteert het je energie, je zelfvertrouwen en je levensvreugde. Dus nu vraag ik je: "Welke kras draai jij telkens opnieuw?"

Laten we een paar hardnekkige groeven onder de loep nemen. Welke herken jij?

Jij eerst, altijd. Pleasegedrag & geen grenzen stellen

Ben jij zo iemand die automatisch ‘ja’ zegt, terwijl je lijf al keihard ‘nee’ schreeuwt? Die zich schuldig voelt als je wél voor jezelf kiest?
Pleasegedrag lijkt misschien sociaal of aardig, maar eigenlijk lever je jezelf in voor een soort schijnharmonie. Je probeert afwijzing, gedoe of ongemak te vermijden – en betaalt daar zelf de prijs voor. Je raakt uitgeput, gefrustreerd en langzaam kwijt waar jij nou eigenlijk voor staat.
En het wrange is: niemand vraagt je écht om jezelf te vergeten. Jij bent degene die dat blijft doen.

Perfectionisme & faalangst: als alles altijd beter moet

Altijd streven naar beter, mooier, meer – klinkt nobel, toch? Maar wanneer is het goed genoeg?
Perfectionisme lijkt een drive, maar is vaak pure angst: angst om af te gaan, niet te voldoen, om door de mand te vallen. En weet je wat het je kost? Plezier. Flow. Ruimte.
Steeds meer mensen lopen zichzelf vast door de continue druk om te presteren en het perfecte plaatje op te hangen. Vooral jongeren branden op, niet door luiheid, maar door die meedogenloze lat in hun hoofd. Ironisch hè? Hoe ‘perfect willen zijn’ juist je energie sloopt.

Alles analyseren, niks voelen. Altijd in je hoofd zitten

Denken, malen, piekeren – je hoofd maakt overuren, terwijl je lijf al lang op de rem trapt. Alles onder controle willen houden? Dat is precies hoe je jezelf bent kwijtgeraakt. Dit is geen toeval, het is een oud script: perfectionisme, stress, overleven. Maar nog meer nadenken gaat je hier niet uit trekken. Tijd om te zakken. Uit je hoofd in je lijf. Bewust aanwezig zijn in het hier en nu. In wie je werkelijk bent. Daar begint de echte shift.

Afgesloten van je gevoel – niet kunnen voelen of uiten

Ben je gewend om je emoties weg te drukken? Hou je je ‘sterk’, ook als het vanbinnen stormt?
Sommige mensen lijken koel, maar onder dat harnas zit vaak pijn. Bescherming. Overleving. Want ooit was het veiliger om je gevoel te verstoppen dan om het te tonen.
Maar je lijf is niet gek. Alles wat je niet voelt, sla je ergens op. In je spieren die verkrampen. Een ademhaling die oppervlakkig wordt en in je hart. En op een dag roept je systeem: tot hier en niet verder.
Durf jij je weer te verbinden met wat er écht speelt? Niet omdat het moet, maar omdat jij het waard bent om helemaal te leven.

Herken jij jezelf in één (of meerdere) van deze groeven?

Dan is het tijd om een nieuwe track te kiezen. Niet met kracht, maar met bewustzijn.
Je bent niet kapot. Vastzitten is een illusie. Wat je voelt, komt voort uit een oud script dat herschreven mag worden. En ja – het vraagt moed om oude patronen te doorbreken, maar het brengt je terug bij wie je écht bent.
En geloof me: die versie van jou verdient het niet om nog langer 'on hold' te staan.

"Hoe vaak wil je dit liedje nog draaien? Je patroon kent het refrein inmiddels wel."

_{- onbekend -}

Welke oude pijn stuurt jouw keuzes vandaag nog aan?

Die hardnekkige patronen waar je telkens weer in terugvalt? Die ontstaan niet zomaar. Wat je nu doet, voelt of vermijdt, is zelden toevallig. Het zijn sporen van ervaringen die zich diep in jou hebben vastgezet. Veel dieper dan je denkt.

Kleine jij, grote impact

Je eerste levensjaren zijn bepalender dan je lief is. Van 0 tot 7 jaar sta je wagenwijd open. Alles wat je hoort, ziet of voelt, neem je op alsof het de absolute waarheid is. Dit is de periode waarin jouw overtuigingen zich vormen – niet door wat jij kiest, maar door wat je wordt verteld of voorgeleefd.
Eén opmerking van een juf – “Jij kunt nooit kiezen” – kan genoeg zijn om een levenslang patroon van twijfel te planten.
Niet de gebeurtenis zelf bepaalt je overtuiging, maar hoe jij die als kind hebt geïnterpreteerd. Daarom ontwikkelen kinderen uit hetzelfde gezin totaal verschillende overlevingsstrategieën. Jij hebt je eigen bril op – en die draag je vaak nog steeds.

Je draagt meer dan alleen jezelf

Veel van wat jij nu voelt, komt niet alleen uit jouw leven. Emotionele bagage kan onbewust worden doorgegeven van ouder op kind. Dit heet transgenerationeel trauma – en ja, dat is écht.
Misschien loop jij rond met angsten, schuldgevoel of controlebehoefte die je eigenlijk hebt overgenomen van je moeder, vader of zelfs je opa. Als kind voel je haarfijn aan wat er in je omgeving speelt. En als sensitief kind ga je dragen wat een volwassene niet kon dragen. Je wordt een emotionele spons – en dat blijf je, tot je het patroon doorziet en loslaat.

Imprints: het script onder je gedrag

Elke keer dat je als kind niet kreeg wat je nodig had – liefde, veiligheid, erkenning – ontstaat er een afdruk. Een soort litteken in je systeem, compleet met overtuiging (“Ik doe er niet toe”), bijbehorende emoties én fysieke sensaties.
Die imprint verdwijnt niet zomaar. Je brein onthoudt hem en springt bij het minste of geringste terug in beschermmodus.
95% van jouw keuzes komt voort uit dat onbewuste script. Dus als je je afvraagt waarom je telkens weer in diezelfde val trapt… misschien is het tijd om eens te kijken naar het verhaal onder je gedrag.

Want pas als jij het patroon durft aan te kijken, hoef je het niet langer te herhalen.

Hoe patronen ontstaan en hoe te doorbreken

Laten we eerlijk zijn: jouw gedrag is geen toeval. Je reageert niet ‘gewoon zo’. De meeste belemmerende patronen die je vandaag ervaart, zijn geen spontane stuiptrekkingen — ze zijn het gevolg van wat jij ooit bent gaan geloven. En die overtuigingen? Die zijn vaak niet eens van jou.

Kindertijd: daar begint de programmering

De basis wordt gelegd als je nog amper kon praten. In de eerste zeven jaar van je leven, de zogenoemde imprintfase, zuig je alles op als waarheid. Wat je ouders zeggen, wat je voelt bij een blik van je juf, wat je denkt te moeten doen om erbij te horen — alles wordt opgeslagen als ‘zo werkt de wereld’.

Een opmerking als “Jij maakt nooit een keuze” of “Doe maar gewoon” lijkt onschuldig. Maar als het zaadje vaak genoeg wordt geplant, groeit er een overtuiging in je onderbewuste: Ik mag er alleen zijn als ik me aanpas. En vanaf dat moment, draai je op dat script.

Let op: het gaat niet eens om wat er letterlijk gebeurde, maar om hoe jij het geïnterpreteerd hebt. Daarom kunnen broers en zussen compleet verschillende patronen ontwikkelen binnen hetzelfde gezin.

Emoties die niet van jou zijn — maar je wél dragen

Wat je ook niet verteld is: je draagt vaak emoties die helemaal niet van jou zijn. Via transgenerationele overdracht geef je als gezin niet alleen oogkleur of recepten door, maar ook angsten, schaamte en oud verdriet.

Als kind voel je haarfijn aan wat je ouders niet kunnen dragen. En voor je het weet, loop jij rond met onverklaarbare paniek, onrust of een diepe overtuiging dat je er niet toe doet — zonder dat je weet waarom. Die lading is niet van jou, maar je bent hem wel gaan dragen.

De onzichtbare afdruk in je systeem

Elke keer dat je niet kreeg wat je nodig had — veiligheid, liefde, erkenning — ontstond er een litteken in je systeem. Een emotionele imprint. En die bestaat uit drie dingen:

• een gemis (bijvoorbeeld: ik word niet gezien)
• een overtuiging (zoals: ik ben niet goed genoeg)
• en een gevoel in je lijf dat erbij hoort (druk op je borst, knoop in je maag…)

Die imprints zitten opgeslagen in je onderbewuste — en dat stuurt 95% van je gedrag. Dus denk maar niet dat je alles onder controle hebt. Zodra een situatie in je volwassen leven lijkt op die oude pijn, schiet je brein in de automatische stand. Niet omdat je zwak bent, maar omdat je systeem jou wil beschermen tegen de herhaling van vroeger.

Wat houdt jou gevangen in dat oude script?

Je hebt het vast al vaker geprobeerd: stoppen met pleasegedrag, minder in je hoofd zitten, vaker voor jezelf kiezen. En tóch val je weer terug. Niet omdat je zwak bent. Maar omdat er iets diepers meespeelt. Iets wat jou onder de radar aanstuurt. Laten we dat beest eens recht in de ogen kijken.

Waarom je brein oude patronen blijft herhalen (en hoe jij ze doorbreekt)

Je denkt misschien dat jij aan het stuur zit.
Maar besef dit: je onderbewuste trekt aan 95 tot 98% van de touwtjes. Je dénkt dat je bewust kiest, maar ondertussen draait je systeem gewoon het oude script af. Niet jouw bewuste ‘ik’, maar automatische programma’s die je al jaren meesleept bepalen je gedrag. Triggert dit je? Mooi! Want bewustwording begint precies hier. Wil je vaker dit soort confronterende inzichten in je inbox? Meld je aan voor de nieuwsbrief.

Je bewuste brein verwerkt zo’n 60 bits per seconde. Je onderbewuste? Meer dan 11 miljoen.
Dus wie denk je dat er wint als jij op wilskracht probeert te veranderen?

Je brein is verslaafd aan herhaling. Elke keer dat je je oude gedrag opnieuw laat afspelen, versterk je het netwerk in je hersenen. Dat voelt ‘veilig’—zelfs als het je uitput of ongelukkig maakt. Dus blijf je doen wat je kent, terwijl je snakt naar iets anders. Herkenbaar?

Vastgehouden emoties = vastgehouden energie

Heb je wel eens opgemerkt dat je nek of schouders vastzitten zonder reden? Of dat je bij bepaalde situaties dichtklapt of overloopt? Niet raar: emoties die niet doorvoeld zijn, zetten zich vast in je lijf.
En dan die triggers... Een blik, een geur, een opmerking — en bam, je lijf schiet in de overlevingsstand. Je hartslag omhoog, spieren gespannen, je hoofd op slot. En je reageert niet op het nú, maar op een oud scenario. Alsof je in een herhaling zit die je niet doorhebt.

Waarom wilskracht je niet gaat redden

Je hebt waarschijnlijk vaak gedacht: “Dit keer ga ik het anders doen.” En dan doe je het tóch weer niet. Niet omdat je slap bent, maar omdat je systeem je saboteert.
Misschien hou je (onbewust!) vast aan je gedrag uit loyaliteit aan je familie. Of omdat je je veilig voelt in je rol als helper, perfectionist, leider of pleaser. En ja, als jouw omgeving schrikt van je nieuwe gedrag of je afwijst, voelt dat als risico. Dan trek je je automatisch terug. Begrijpelijk. Maar zonde.

Dus hoe dan wel? Hoe herschrijf je jouw script?

Je gedrag veranderen begint niet bij discipline, maar bij bewustzijn. Eerst moet je snappen waarom je doet wat je doet. Wat je gelooft over jezelf. Wat je ooit bent gaan aannemen als waarheid.
En dat vraagt lef. Want je gaat vragen stellen als:
“Ben ik écht niet goed genoeg?”
“Van wie heb ik geleerd dat ik geen ruimte mag innemen?”
Als je hier durft te kijken, krijg je toegang tot het échte werk. Want zonder inzicht in je overtuigingen blijft gedragsverandering oppervlakkig. Dan blijf je jojo’en tussen oud gedrag en nieuwe intenties. Tijd om de naald van je oude grammofoonplaat op te tillen — en jouw échte verhaal te gaan draaien.

Je gedachten shiften? Stop met smoesjes en ga aan het werk

Denk je dat ‘je mindset veranderen’ zweverig gedoe is? Dan hou je jezelf voor de gek. Shiften werkt. Punt. Maar alléén als je eerst durft te kijken naar wat er onder je gedachten ligt. Want als jij jezelf blijft vertellen dat je “gewoon zo bent”, blijf je draaien in datzelfde rondje. Gedachte → gevoel → gedrag. En zo blijf je dus stuck. Doorbreek die oude patronen, hoogste tijd!

Shifttools zijn geen magie — het zijn spiegels

Een krachtig begin? Het shiftschema. Zo’n tool dwingt je om jezelf wakker te schudden zodra iets jou 'triggert'. Iets of iemand raakt je – BAM – oude wond open. En dan komt de echte vraag: Wil je nu weer reageren vanuit dat beschadigde stuk in jou? Of wil je iets nieuws proberen? Die keuze ligt bij jou. Maar wees eerlijk: blijf je liever in je automatische patroon hangen, of kies je eindelijk voor jezelf?

Het G-schema: confronterend en verhelderend

Het G-schema is geen zweverig praatje, maar een stevig gereedschap uit de cognitieve gedragstherapie. En ja, het vraagt zelfreflectie. Geen bullshit, gewoon eerlijk kijken naar wat je denkt, voelt en doet.
De 5 G’s? Gebeurtenis, Gedachten, Gevoel, Gedrag en Gevolg. En geloof me, wat daaruit komt is vaak pijnlijk eerlijk. Want je gaat jezelf betrappen. Op automatische aannames. Op onbewuste overtuigingen die je klein houden. En pas als je dat durft te zien, kun je kiezen voor een andere gedachte – eentje die je wél verder helpt om oude patronen te doorbreken.

Juist in een teamomgeving is het dan cruciaal om open communicatie te stimuleren, zodat iedereen zich veilig voelt om deze inzichten te delen en zo samen te groeien. Zonder openheid blijft verandering oppervlakkig, maar met elkaar eerlijk durven zijn brengt het echte doorbraken.

Casus : Karin en haar eindeloze ja-zeggen

• G – Gebeurtenis
  Wat gebeurt er precies?
  Een collega vraagt of Karin even kan helpen met het voorbereiden van een teamoverleg, terwijl haar eigen agenda al overvol is.

• G – Gedachte
  Wat denkt ze op dat moment?
  “Als ik nee zeg, ben ik egoïstisch.”

• G – Gevoel
  Wat voelt ze?
  Schuldgevoel, druk, angst, bang om geen waardering te krijgen.

• G – Gedrag
  Wat doet Karin?
  Ze zegt automatisch ja, zonder na te denken.

• G – Gevolg
  Wat is het gevolg?
  Karins agenda loopt nóg verder vol, ze voelt zich moe, leeg en gefrustreerd. De ander is geholpen, maar Karin raakt verder verwijderd van haar eigen behoeften.

Reflectie op de gebeurtenis

• Wat valt Karin op als ze dit uitschrijft?
  Zij overschrijdt keer op keer haar grenzen om maar vooral 'lief' te zijn voor anderen.
• Welke overtuiging zit eronder?
  “Als ik nee zeg, ben ik egoïstisch.”
  En nog dieper: “Ik ben alleen waardevol als ik anderen help.”
• Wat leert ze daarvan?
  Dat haar automatische ‘ja’ niet uit verbinding komt, maar uit angst om niet goed genoeg te zijn.

Helpende gedachte:
“Ik mag nee zeggen zonder schuldgevoel. Mijn waarde hangt niet af van hoeveel ik geef.”

Nieuw gedrag:
In plaats van meteen ja zeggen, neemt Karin een adempauze en zegt:
“Ik kom er zo op terug.”
Of: “Laat me even checken wat ik nog kan dragen.”

Karins pauzeknop: mini-anker:
“Ruimte vóór reactie.” Of: “Eerst voelen, dan kiezen.”

Zelfkennis: geen luxe, maar noodzaak

Jezelf écht leren kennen is geen soft skill. Het is keihard nodig als je wilt groeien. Je patronen, je triggers, je overtuigingen — dat is je fundament. Want hoe wil je keuzes maken die passen bij wie je bent, als je niet weet wie dat eigenlijk is?
Zelfkennis begint bij het durven kijken. Zicht krijgen op je gedrag. De verhalen ontmaskeren die je jezelf vertelt. Onder ogen komen wat je jarenlang zorgvuldig hebt weggedrukt. Dát is waar echte grip begint. Niet door nóg harder te werken of je best te doen, maar door eindelijk radicaal eerlijk te zijn. Tegen jezelf.
Of zoals Steve Jobs zei (en ja, we gooien ‘m er gewoon even in): “Je tijd is beperkt, dus verspil het niet door het leven van een ander te leiden.” Nou, jij dus. Wat ga je ermee doen?

Conclusie: oude patronen doorbreken vraagt lef, geen wilskracht — jij moet de regie pakken

Patronen doorbreken? Dat doe je niet met een goed voornemen of een opgepompt “nu ga ik het écht anders doen”-gevoel. Als dát genoeg was, had je allang in je nieuwe leven gestaan. Maar die oude mechanismen zitten dieper dan je hoofd. Veel dieper. Ze zijn gevormd in je jeugd, soms zelfs vele generaties terug, gevoed door wat je dacht nodig te hebben om veilig of geliefd te zijn. En inmiddels draait je onderbewuste het script. Dag in, dag uit.

Daarom begint het bij bewust worden van wat je niet wílt zien. Want zolang je niet weet wat jou onder water stuurt, blijf je dezelfde bocht nemen. Neem Karin. Altijd behulpzaam. Tot ze doorhad: “Ik zeg geen nee omdat ik bang ben dat ze me anders egoïstisch vinden.” Bam. Daar zat ‘ie. Die onbewuste overtuiging die haar in de modus van pleasen zette.

Tools zoals het G-schema zijn geen quickfixes. Ze zijn rauwe spiegels. Ze leggen je automatische bullshit bloot en geven je de keus: blijf je dit geloven of durf je iets nieuws te kiezen? Zodra je je triggers herkent, ontstaat er ruimte. Geen drama meer op de automatische piloot — maar vrijheid om het anders te doen. Op jóuw manier.

Zonder zelfkennis bouw je op drijfzand. Je reageert op oud zeer, terwijl je jezelf voorhoudt dat je bewust kiest. Zelfinzicht? Geen spirituele hobby. Jij bouwt ermee aan je fundament. Jij kiest: neem je zelf de leiding, of laat je je leven draaien op automatische piloot — gestuurd door je gekwetste kindstuk?

Veranderen doet pijn. Het schuurt. Het stelt je vragen waar je liever voor wegduikt. Maar het bevrijdt. Want alles wat je zoekt, zit al in jou. Geen goeroe nodig. Geen zes-stappenplan. Alleen jij. Jouw waarheid. Jouw lef. En als dát niet krachtig is — wat dan wel?

Dit is waarom je vastzit (en hoe je oude patronen doorbreekt)

Als je écht wilt breken met je oude patronen, moet je durven kijken naar waar ze zijn begonnen. Niet oppervlakkig. Niet vanuit wilskracht. Maar diep. Want zolang jij je onbewuste overtuigingen niet herkent, blijf je herhalen wat ooit is ontstaan – of je dat nou wilt of niet. Dit betekent oude patronen doorbreken bij de kern.

• Pleasen, overpresteren, jezelf saboteren? Dat komt niet uit de lucht vallen. De basis legde je als kind — met overtuigingen als “ik moet me bewijzen” of “ik ben niet goed genoeg.” En guess what: je onderbewuste runt 95% van je gedrag. Dus nee, jij maakt die keuzes niet bewust. Je speelt gewoon het oude script af.

• Wil je verandering? Dan begint het met rauw eerlijk kijken naar je triggers en overtuigingen. Geen inzicht, geen beweging.

• Tools zoals het G-schema? Geen zweverige zelfhulp, maar concrete actie. Daarmee breek je door je automatische piloot heen.

• Zelfkennis is geen bonus. Het is noodzakelijk. Want zolang je jezelf niet snapt, blijf je reageren vanuit angst, aangepast gedrag en oude troep.

• Klaar om oude patronen te doorbreken en een nieuw script te schrijven?

Uiteindelijk gaat het hierom: wil jij leven vanuit vrijheid of vanuit oude wonden? Jij bepaalt. Met de juiste inzichten en tools herschrijf je het script. En ja – dat kan. Mits je het echt durft.

Wil je hulp bij het doorbreken? Laat van je horen — samen maken we jouw mindset onverslaanbaar.

Jij bent aan zet. Wat ga je doen?

Mooie dag!

Groet,
Pieter Kuit
Teamcoach • Coach • Interim-leidinggevende

Steamuleer – voor teams en individuele professionals die lef, lucht en liefde durven kiezen.

Pieter Kuit is (team)coach en interim-leidinggevende bij Steamuleer – waar lef, lucht en kwetsbaarheid geen mooie praatjes zijn, maar de voedingsbodem voor échte verandering. Met zijn praktijkervaring voelt hij feilloos aan wat teams in beweging zet – en wat ze liever niet aankijken.

Hij prikt dwars door de ruis, stelt de vragen die je liever ontwijkt en confronteert waar nodig – liefdevol, maar zonder omweg. Want groei begint niet bij comfort, maar bij het durven stilstaan bij wat schuurt. Dáár ontstaat ontwikkeling die binnenkomt én blijft plakken.

Boekentip:

• Patronen Doorbreken, negatieve gevoelens en gewoonten herkennen en veranderen | Hannie van Genderen e.a. | Uitgeverij Nieuwezijds
• Denk Niet Aan Een Krokodil, waarom jouw brein verandering tegenhoudt en hoe je dit kunt overwinnen | Mike Hoogveld | Uitgeverij Boom