Open Communicatie: schuren, confronteren en verbinden!

“Kun jij even een aanspreekcultuur implementeren?” Tuurlijk, ik neem m’n toverstaf wel mee.
Want achter die vraag zit vaak dit: We praten liever óver elkaar dan mét elkaar. Open communicatie? Die staat netjes beschreven in het beleidsplan, maar houdt op bij de koffieautomaat - waar op zachte toon wordt gemopperd in plaats van uitgesproken.

Waarom open communicatie niet werkt als je alleen het gedrag aanpakt

Open communicatie klinkt mooi, toch? Maar wat gebeurt er als het schuurt, botst of stilvalt? De eerste keer dat ik zo'n vraag kreeg – “Kun jij dit team helpen met beter communiceren?” – dook ik er natuurlijk meteen vol enthousiasme in. Feedbackmethodiek? Tuurlijk! Die slingerde ik er meteen tegenaan. Let’s fix this! Maar eerlijk? Ik keek alleen naar wat zichtbaar was: gedrag. Het topje van de ijsberg. Wat daaronder zat? Geen flauw idee. Overtuigingen, waarden, normen... en nog dieper: de drijfveren die bepalen waarom mensen doen wat ze doen. En ik? Ik dacht slim te zijn met een training ‘feedback geven’, alsof je een ontsteking geneest met een pleister.

Het leek héél even te werken. Tot het weer vastliep. Want als je geen zicht hebt op wat er écht speelt, blijft open communicatie niet meer dan een inspirerende quote op de muur. Mooie woorden, weinig effect. Ik miste de kern. Ai. Pas als je het lef hebt om onder de waterlijn te duiken – naar wat mensen drijft, belemmert en onderhuids met elkaar verbindt – begint het te schuiven. Dáár gebeurt het échte werk. Dáár begint duurzame verandering.

IJsberg: wat je niet ziet, bepaalt het spel

Als je écht durft te duiken in de lagen van ieders persoonlijke ijsberg, dan gaat er een wereld voor je open. Opeens snap je waarom iemand doet wat ‘ie doet – wat er onderhuids speelt, onder die zichtbare laag van gedrag. En  weet je wat er dan gebeurt? Het creëert ruimte. Ruimte voor begrip, voor verbinding, en vooral voor écht contact.

Vanaf dat moment beginnen teams te voelen hoe hun interacties eigenlijk verlopen: welk gedrag welke reactie oproept, en hoe oude gedragspatronen van teamleden zich keer op keer herhalen – vaak zonder dat ze het doorhebben. Maar het mooiste is dit: zodra je die valkuilen – bij jezelf én bij de ander – leert herkennen, kun je bewust kiezen hoe je ermee omgaat. Daardoor grijp je sneller in, voorkom je onnodige escalaties, en houd je de boel weer lekker in balans.

Wil je vaker dit soort prikkelende inzichten over gedrag, communicatie en teamontwikkeling in je mailbox? Meld je dan aan voor mijn tweewekelijkse nieuwsbrief.

Praktijkvoorbeeld van aannames die open communicatie verstoren

Een praktijkvoorbeeld? Tijdens een coachingsessie gaf ik het team de opdracht om hun persoonlijke ‘ijsberg’ te ontdekken en die inzichten open met elkaar te delen. Teamleden A en B trapten af en vertelden eerlijk hoe hun actie-reactiepatroon eigenlijk werkt:

• Teamlid A is de turbo: hij gaat lekker door en ziet wikken en wegen vooral als eindeloos getreuzel.
• Teamlid B daarentegen is de denker, die eerst rustig de kat uit de boom kijkt en alles gestructureerd aanpakt.
• Gevolg? Teamlid A voelt zich niet gezien of gehoord, neemt zonder overleg de regie in handen en deelt taken uit.
• Teamlid B schrikt van die directe actie, trekt zich terug en sluit zich steeds verder

Pas als je samen de moed hebt om onder de waterlijn van de ijsberg te duiken, valt het kwartje. Dan zien teamleden elkaar echt – inclusief die hardnekkige valkuilen waar ze steeds weer in flikkeren. Ze ontdekken dat ze onbedoeld precies dat gedrag bij de ander oproepen waar ze zelf zo’n hekel aan hebben. En zo houdt het patroon zichzelf lekker in stand. Ondertussen? Stil zwijgen, tandenknarsen, frustratie die zich onderhuids ophoopt. En het team? Dat lekt energie als een open kraan.
Stephen Covey² zei het al: “Eerst begrijpen, dan begrepen willen worden.” Mooie quote. Maar de vraag is: durf je dat écht? Of hou je liever je kop in het zand?

Met de mini-scan van MyDrives | MyHabits krijg je haarscherp zicht op wat jou (en je team) drijft, tegenhoudt en telkens in dezelfde valkuil laat stappen. Geen lange trajecten, maar directe inzichten die raken.

Conflict! Nieuwe kans of nare bedreiging voor open communicatie?

Veel mensen doen er alles aan om de vrede te bewaren en het liefst elk conflict uit de weg te gaan. Maar hé, een conflict is eigenlijk gewoon een botsing van waarheden. Juist daarom is het een gouden kans om met directe communicatie écht de dialoog aan te gaan. Niet om elkaar de les te lezen, maar met oprechte nieuwsgierigheid en het verlangen om elkaar te begrijpen. Dáár ontstaan nieuwe inzichten die relaties kunnen versterken en veranderen. Zonder wrijving geen glans – of zoals ze bij de Nederlandse Spoorwegen zeggen: zonder dwarsliggers geen spoor. Dus durf die confrontatie aan, praat open en recht voor z’n raap, en kijk wat er gebeurt!

Conflict vermijden? Kom op zeg, het is overal en in zoveel smakeloze varianten!

Ten eerste: organisaties met een angstcultuur waar iedereen op eieren loopt omdat ze zich niet veilig voelen. Serieus, zo ga je nooit vooruit. Ten tweede: bedrijven waar de directeur denkt dat iedereen zijn gedachten en motieven automatisch deelt – wake-up call: zo werkt het niet!

Dan de organisaties waar decennia lang keihard top-down werd geleid, en nu ineens de nieuwe leiders roepen: “Neem eigenaarschap!” Yeah right, dat voelt als water naar de zee dragen. En oh ja, de teamleider die ooit collega was, nu ineens ‘de baas’, maar door z’n eigen team gewoon wordt genegeerd.

Dat is pas gênant. Wil je eindelijk grip krijgen op al die conflicten? Check dan mijn blog over teamontwikkeling met het TKI-model. Durf jij?

Taakvolwassenheid van de teamprofessionals

Over elkaar praten, in plaats van mét elkaar? Yup, dat gebeurt overal. Serieus, van het College van Bestuur tot aan de werkvloer zie ik het gebeuren. En vooral in juniorteams¹, hoor! Maar let op: junior betekent hier niet jong, het draait om taakvolwassenheid. Mensen die vooral hun eigen ding doen, zonder echt af te stemmen. Iedereen zit op z’n eigen eilandje, lekker geïsoleerd. En feedback? Tja, dat schrikt ze af. Conflict? Liever vermijden en alles wat stoort? Snel onder het tapijt vegen! Vervolgens schuiven ze de bal door naar de manager — want die betaalt tenslotte de rekening, toch? Als iemand z’n werk niet doet, is het áltijd de ánder die de schuld krijgt. Verantwoordelijkheid nemen? Nee joh, dat is voor anderen! Word wakker, dit kan écht niet meer zo.

Open Communicatie bevorderen met 5-G schema

Juíst daarom is het zó belangrijk om heldere afspraken te maken – en ze ook gewoon na te komen. Geen gedoe, maar duidelijkheid. En gaat het mis? Dan is feedback geen aanval, maar een krachtige manier om een collega aan te spreken op z’n rol, taak of verantwoordelijkheid. Laat zien wat het gedrag van de ander met jóu doet. Begin met een ik-boodschap: eerlijk, direct en zonder vingerwijzen. Zelf gebruik ik daar graag het 5G-schema³ voor – een concrete tool om scherp te krijgen wat er écht gebeurt tussen mensen.

De 5-G's staan voor:

Terugkoppeling geven én incasseren? Ja, dat is spannend. Maar kom op – geen smoesjes, geen gedraai. Bereid je voor, weet wat je wilt zeggen en dóe het gewoon. Zeg waar het op staat, recht uit je hart én hoofd. Geen vage hints, maar duidelijke taal. En let op je lichaamstaal – die schreeuwt vaak harder dan je woorden. Denk je dat het gesprek klaar is? Vraag het! Check in bij de ander in plaats van het te gokken. En daarna? Laat de spanning los, maak het luchtig. Juist dan werkt de koffieautomaat top: eerst de confrontatie, daarna de koffie.

Tijd om de IJsberg te Veroveren!

Voel je ‘m? Die kriebel? Dat stemmetje dat zegt: er moet iets veranderen in dit team. Goed nieuws: je hebt gelijk. Want open communicatie gaat verder dan een feedbacktraining of wat mooie woorden in een vergadering. Het vraagt lef. Lef om te duiken onder de oppervlakte – daar waar het schuurt, confronteert en juist daardoor verbindt.

Stop met gissen. Begin met begrijpen. Ga het gesprek aan dat je al te lang uitstelt. Omarm de wrijving. Zeg wat je écht bedoelt. En kijk eens wat er dan gebeurt… Dát is waar transformatie begint – niet alleen in je team, maar ook in jezelf.

Dus: blijf niet hangen in veilige stiltes of koffieautomaatpraat. Ga aan. Bouw aan een team waarin écht contact en groei de basis vormen.

Mooie dag!

Groet,
Pieter Kuit
Teamcoach • Coach • Interim-leidinggevende
Steamuleer – voor teams en individuele professionals die lef, lucht en kwetsbaarheid durven kiezen.

Pieter Kuit is (team)coach en interim-leidinggevende bij Steamuleer – waar lef, lucht en kwetsbaarheid geen mooie praatjes zijn, maar de voedingsbodem voor échte verandering. Met zijn praktijkervaring voelt hij feilloos aan wat teams in beweging zet – en wat ze liever niet aankijken.

Hij prikt dwars door de ruis, stelt de vragen die je liever ontwijkt en confronteert waar nodig – liefdevol, maar zonder omweg. Want groei begint niet bij comfort, maar bij het durven stilstaan bij wat schuurt. Dáár ontstaat ontwikkeling die binnenkomt én blijft plakken.

Boekentip:

• Aanspreken? Gewoon doen! | Gytha Heins | Uitgeverij Boom
• De zeven eigenschappen van effectief leiderschap | Stephen Covey | Uitgeverij Business Contact

Bronvermelding

¹ M. Lingsma. (2e druk 2018). Aan de slag met teamcoaching

² S. Covey. (76e druk 2015). De zeven eigenschappen van effectief leiderschap

³ S. Dirkse en A. Talen (1e druk 2011). Het Groot coachboek